Met mijn 91 jarige schoonvader, voormalig ingenieur bij het Europese ruimteagentschap ESA en altijd te porren voor een gesprek over het heelal, fantaseerden we dat Joe Biden en Vladimir Poetin samen een week in het internationale ruimtestation ISS zouden doorbrengen. In een baan boven de aarde zouden ze ontroerd raken door zoveel schoonheid en een einde maken aan de meedogenloze oorlog in Oekraïne. Edgar Mitchell, de zesde man die op de maan liep, omschreef het ooit iets minder poëtisch: ‘Vanaf de maan ziet internationale politiek er zo kleinzielig uit. Je wilt politici grijpen, ze een kwart miljoen kilometers meesleuren en zeggen: ‘Kijk nou, klootzak!’
Aanleiding voor onze gedachtespinsels was het bericht dat Rusland het beëindigen van de gezamenlijke ruimtemissie van 15 landen uitstelt tot minstens 2028. Tegelijkertijd werd bekend dat de huidige bemanning, de Russische kosmonauten Sergej Prokopjev en Dmitri Petelin en hun Amerikaanse collega Francisco Rubio een half jaar langer in het ISS moeten blijven vanwege een defect aan het ruimteschip dat hen had moeten terugbrengen. Terwijl hun landgenoten op aarde lijnrecht tegenover elkaar staan, werken zij nog steeds soepel en vriendschappelijk samen. In het vrijwel enige nog actieve westers-Russische project, is “de sfeer heel erg: don’t mention the war.” De Duitse astronaut Alexander Gerst die in 2014 en 2018 aan boord verbleef vertelt in NRC: “aan boord ga je heel intensief met elkaar om. Je komt elkaar voortdurend tegen […]. Als je technische problemen hebt, of als je er doorheen zit, help je elkaar. We aten samen, kletsten samen. Het is echt éen bemanning.”
Het is bekend dat astronauten in de ruimte een levensveranderende ervaring doormaken. Kijkend door het raampje in hun capsule worden ze geraakt door de schoonheid maar ook de kwetsbaarheid van de aarde. Dit fenomeen wordt wel het ‘overzichtseffect’ of de ‘astronautenblik’ genoemd. De Amerikaanse astronaut Ron Garan schreef er een indrukwekkend boek over: ‘The orbital perspective: an astronaut’s view.’ In het ISS werkte voormalig gevechtspiloot Garan zij aan zij met Russische kosmonauten. Als 15 nationaliteiten samen konden werken aan een van de meeste ambitieuze, technisch gecompliceerde ondernemingen uit de geschiedenis, dan zouden we zo’n samenwerking toch ook moeten kunnen bewerkstelligen op aarde, is zijn gedachte. Garan vertelt aanstekelijk over hoe het was om met zo’n diverse groep mensen samen te werken en leven in een omgeving die slechts een klein aantal mensen ooit heeft ervaren.
Een ander mooi voorbeeld van een mens met astronautenblik is de Nederlandse astronaut en wetenschapper Wubbo Ockels die door zijn verblijf in de ruimte een heuse milieuactivist werd. De gedachte aan wat er zou moeten gebeuren om deze blauwe parel te redden zette hem aan tot het ontwikkelen van duurzame innovaties zoals een zeiljacht op zonne energie. Vlak voor zijn overlijden schreef Ockels nog een ontroerend manifest, een schets van een ‘religie’. Inclusief tien geboden: 1 de mensheid is onscheidbaar; 2 het doel van de mensheid is overleven; 3 de mensheid heeft de aarde en de natuur nodig; 4 ons doel is om de mensheid te ondersteunen, en daarmee de aarde en natuur; 5 we moeten iedereen respecteren die voor dat doel strijdt; 6 iedereen is verbonden met iedereen via de mensheid; 7 iedereen is verbonden met de natuur en de aarde 8 we zijn allen astronauten van het ruimteschip aarde; 9 wie geen respect heeft voor anderen, heeft geen respect voor de mensheid; 10 mensheid, natuur en aarde zijn onscheidbaar.
Als we Poetin en Biden nu eens met de tien geboden van Ockels naar het ISS sturen en hen dan vertellen dat ze er minstens een jaar moeten blijven? Het is maar een idee.
